काठमाडौं,०३ असार । नेपालमा वित्तीय प्रविधि (फिनटेक) को प्रयोग तीव्र रूपमा विस्तार हुँदै गएको छ, जसले नगदरहित कारोबार, बैंकिङ पहुँच र डिजिटल भुक्तानी प्रणालीलाई नयाँ स्तरमा पुर्याएको छ।
टिकटकमार्फत व्यवसाय चलाउने काठमाडौंकी पारु घिमिरेजस्ता उद्यमीहरूले मोबाइल बैंकिङ र डिजिटल वालेटको सहायताले देशभर कारोबार गर्न थालेका छन्। उनका अनुसार अनलाइन भुक्तानीले नगद बोक्ने झन्झट हटाएको मात्र होइन, हिसाब–किताब व्यवस्थापन पनि सहज बनाएको छ।
नेपालमा eSewa, Khalti, Connect IPS, PhonePe लगायतका डिजिटल सेवाहरूले बैंकसम्म पुग्नुपर्ने बाध्यता घटाउँदै खाता खोल्ने, रकम पठाउने, अनलाइन कारोबारदेखि कर्जा सुविधा सम्मलाई सहज बनाएका छन्।
आईएमएस सफ्टवेयर प्रालिका प्रबन्ध निर्देशक सन्तोष ताम्राकारका अनुसार कोभिड–१९ पछि नेपालमा नगदरहित कारोबार उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। उनका अनुसार डिजिटल प्रणालीले कारोबारलाई छिटो, पारदर्शी र व्यवस्थित बनाएको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार डिजिटल भुक्तानी प्रणालीले अर्थतन्त्रलाई औपचारिक बनाउन सहयोग पुर्याएको छ। भुक्तानी विभाग प्रमुख निश्चल अधिकारीले डिजिटल कारोबारले पैसाको प्रवाह तीव्र बनाउनुका साथै व्यवसायीलाई नगद व्यवस्थापनमा सहजता दिएको बताए।
हाल नेपालमा डिजिटल भुक्तानी मात्र नभई डिजिटल कर्जा, ई–केवाईसी, बीमा, सेयर कारोबारका उपकरण, र सेन्ट्रल बैंक डिजिटल करेन्सी (CBDC) जस्ता प्रणाली पनि विस्तार हुँदै छन्। राष्ट्र बैंकले डिजिटल कर्जाको सीमा विस्तार गर्दै साना तथा मझौला व्यवसायलाई समेत पहुँच दिने व्यवस्था गरेको छ।
तर, फिनटेक विस्तारसँगै साइबर ठगी पनि बढ्दो चुनौती बनेको छ। सामाजिक सञ्जाल, नक्कली लिंक, ओटीपी चोरी र फिसिङ जस्ता माध्यमबाट प्रयोगकर्ताहरू ठगीको जोखिममा परिरहेका छन्। नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोका अनुसार अधिकांश उजुरी डिजिटल वालेट र बैंकिङ ठगीसँग सम्बन्धित छन्।
विशेषज्ञहरूले कुनै पनि नचिनेको लिंक क्लिक नगर्न, ओटीपी वा पासवर्ड साझा नगर्न र शंकास्पद अफरमा नपर्न सुझाव दिएका छन्। राष्ट्र बैंकले पनि डिजिटल साक्षरता बढाउन सचेतनामूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेको छ।
हालको तथ्यांकअनुसार मोबाइल बैंकिङ, क्यूआर भुक्तानी र डिजिटल वालेटमार्फत हुने कारोबार वर्षैपिच्छे तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। क्यूआर भुक्तानी मात्रै महिनामा अर्बौं रुपैयाँ पुग्न थालेको छ, जसले नेपालको डिजिटल अर्थतन्त्रमा ठूलो रूपान्तरण देखाएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क अन्तर्गत वित्तीय क्षेत्रले सबैभन्दा तीव्र प्रगति गरे पनि अन्य क्षेत्रहरूमा समेत समान डिजिटल रूपान्तरण आवश्यक छ, जसले समग्र अर्थतन्त्रलाई अझ प्रभावकारी र पारदर्शी बनाउन सक्छ।
प्रतिक्रिया