श्रेणी : मधेस

वीरगंज (पर्सा), ८ असार । नेपालमा मनसुन प्रवेश गरिसकेको भएपनि मधेश प्रदेशका अधिकांश जिल्लामा पर्याप्त वर्षा हुन नसक्दा अत्यधिक गर्मीले जनजीवन कष्टकर बन्दै गएको छ । पछिल्ला केही दिनयता तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुग्दा सर्वसाधारणलाई घरबाहिर निस्कनसमेत कठिन हुन थालेको छ । सामान्यतः मनसुनसँगै तापक्रम घट्ने र मौसममा केही राहत महसुस हुने अपेक्षा गरिएपनि मधेशमा पर्याप्त वर्षा नहुँदा चर्को घाम र तातो हावाको प्रभाव कायम रहेको छ । यसले दैनिक जनजीवन मात्र होइन, स्वास्थ्य, रोजगारी तथा व्यापार–व्यवसायसमेत प्रभावित बनाएको छ ।

चर्को गर्मीका कारण सबैभन्दा बढी असर दैनिक ज्यालादारी गरेर जीवन निर्वाह गर्ने मजदुर, किसान, सवारी चालक, ठेला व्यवसायी तथा साना व्यापारीहरूमा परेको छ । तापक्रम उच्च हुँदा पनि जीविकोपार्जनका लागि उनीहरू जोखिम मोलेर काम गर्न बाध्य छन् । गर्मी बढेसँगै बजार क्षेत्रमा चहलपहल घटेको छ भने विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था तथा सरकारी कार्यालयहरूमा समेत यसको प्रभाव देखिन थालेको छ । दिउँसोको समयमा सडकहरू सुनसान देखिन थालेका छन् ।

अत्यधिक गर्मीका कारण ‘लु’ लाग्ने, टाउको दुख्ने, शरीरमा पानीको कमी हुने, झाडापखाला, ज्वरो तथा अन्य गर्मीजन्य रोगका बिरामीको संख्या बढ्दै गएको स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन् । गर्मीसँगै सर्पदंशका घटनासमेत बढ्न थालेका छन् । नारायणी अस्पतालमा दैनिक चारदेखि पाँच जनासम्म सर्पदंशका बिरामी उपचारका लागि आउने गरेको अस्पताल स्रोतले जनाएको छ । नगराइन नगरपालिका–५का काली मण्डलका अनुसार गाउँघरमा अत्यधिक गर्मीका कारण सर्पहरू बासस्थानबाट बाहिर निस्कने क्रम बढ्दा सर्पदंशको जोखिम पनि बढेको छ ।

मधेश प्रदेश स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका अनुसार जनकपुरधाम, वीरगंज, जलेश्वर, राजविराज तथा सिराहालगायतका अस्पतालहरूमा बिरामीको चाप बढ्दो छ । विशेषगरी ज्वरो, टाउको दुख्ने, रिंगटा लाग्ने, झाडापखाला तथा सर्पदंशका बिरामीको संख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको मन्त्रालयले जनाएको छ । जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका–४ स्थित जिल्ला अदालत अगाडि सानो पसल सञ्चालन गर्दै आएकी ६० वर्षीया गीतादेवीले गर्मीका बाबजुद काम नगरी गुजारा चलाउन नसकिने बताइन् । उनले भनिन्, ‘घाम निकै चर्को हुन्छ, तर व्यापार नगरे खान समस्या हुन्छ । छोराछोरीको सहारा छैन, आफैं काम गर्नुपर्छ । नगरपालिकाले कहिले पेटीबाट हटाइदिन्छ भन्ने डर पनि छ । एउटा राम्रो छानासमेत छैन । दिनभर पसिनाले भिजिएर बस्नुपरेको छ ।

जनकपुरधाम–६ का हरिदेव राउत हार्डवेयर पसलमा सिमेन्टको बोरा बोक्ने काम गर्छन् । उनी भन्छन्, ‘यो गर्मीमा काम गर्नु हाम्रो रहर होइन, तर काम नगरे परिवार पाल्न सकिँदैन । एक दिन काममा नआए साहुले अर्को मानिस राख्ने डर हुन्छ । त्यसैले जति गर्मी भए पनि काम गर्नैपर्छ ।’ ठेला चालक, कुली तथा फुटपाथ व्यवसायीहरूले पनि यस्तै समस्या भोगिरहेका छन् । काम रोके आम्दानी रोकिने भएकाले उनीहरू चर्को घाममा समेत श्रम गर्न बाध्य छन् ।

गर्मी बढेसँगै विद्युत् खपतसमेत बढेको छ । जसका कारण कतिपय स्थानमा विद्युत् आपूर्तिमा समस्या देखिएको स्थानीयवासी बताउँछन् । बारम्बार विद्युत् अवरुद्ध हुँदा सर्वसाधारण थप समस्यामा परेका छन् । मधेश प्रदेश स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. मुक्तिनारायण साहले गर्मीमा रिंगटा लाग्ने, झाडापखाला, शरीरमा पानीको कमी हुने तथा सर्पदंशका बिरामी बढिरहेको भन्दै सचेत रहन आग्रह गरेका छन् । उनले अस्पतालहरूमा उपचार व्यवस्थापनलाई थप प्रभावकारी बनाउन मन्त्रालयले आवश्यक समन्वय गरिरहेको जानकारी दिए ।

मन्त्रालयले अत्यावश्यक कामबाहेक दिउँसोको समयमा घरबाहिर ननिस्किन, पर्याप्त पानी पिउन, छाता वा टोपीको प्रयोग गर्न तथा बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकको विशेष हेरचाह गर्न आग्रह गरेको छ । वातावरणविद् अजित श्रीवास्तवका अनुसार जलवायु परिवर्तनका कारण मधेशमा गर्मीको प्रभाव वर्षेनि बढ्दै गएको छ । उनले रुख रोप्ने मात्र नभई संरक्षणमा पनि विशेष ध्यान दिनुपर्ने बताए । ‘एउटा बिरुवालाई कम्तीमा पाँच वर्षसम्म संरक्षण गर्न सकेमात्र त्यसको वास्तविक लाभ पाइन्छ,’ उनले भने, ‘मधेशका पोखरी तथा जलस्रोतहरूको संरक्षण र व्यवस्थापन गर्न सके तापक्रम सन्तुलनमा सहयोग पुग्न सक्छ ।’

उनले चुरे क्षेत्रको संरक्षण, गाउँगाउँमा हरियाली विस्तार तथा प्राकृतिक स्रोतहरूको दीर्घकालीन संरक्षणमार्फत बढ्दो गर्मीको प्रभाव न्यूनीकरण गर्न सकिने बताए । मनसुन नेपालमा भित्रिए पनि मधेश प्रदेशमा पर्याप्त वर्षा नहुँदा गर्मीको प्रकोप अझै कायमै रहेको छ । मौसममा तत्काल सुधार नआए स्वास्थ्य जोखिम, श्रम उत्पादकत्व तथा जनजीवनमा थप असर पर्न सक्ने भन्दै सरोकारवालाहरूले आवश्यक सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेका छन् ।