बीरगन्ज,२९ असार । संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र कार्यान्वयन भएको एक दशकमा नेपालले संघ, प्रदेश र स्थानीय तहका निर्वाचन सम्पन्न गर्दै संघीय शासन व्यवस्थालाई संस्थागत गर्ने महत्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गरेको छ। कानुन, नीति तथा संविधानको पूर्ण कार्यान्वयनमा अझै सुधार आवश्यक रहे पनि संघीयताको आधार क्रमशः बलियो बन्दै गएको विश्लेषण गरिएको छ।

संघीयताको प्रभाव मूल्यांकनका दृष्टिले मधेस प्रदेशलाई महत्वपूर्ण उदाहरणका रूपमा हेरिएको छ। मधेस आन्दोलनपछि ‘मधेसी’ पहिचानले संवैधानिक मान्यता पाएसँगै नागरिकमा आत्मसम्मान, स्वाभिमान र राज्यप्रतिको अपनत्वको भावना थप सुदृढ भएको देखिन्छ।

संघीय व्यवस्थापछि भाषा, भेषभूषा र सांस्कृतिक विविधताले पनि राज्यस्तरमा बढी सम्मान पाउन थालेका छन्। प्रदेश सभा तथा सरकारी निकायहरूमा मैथिली, भोजपुरी, बज्जिका लगायत स्थानीय भाषाको प्रयोग बढेको छ भने स्थानीय पोसाक र सांस्कृतिक परम्पराले सार्वजनिक जीवनमा उल्लेखनीय स्थान बनाएका छन्। यसले नागरिकमा राज्यप्रति स्वामित्वको भावना अझ मजबुत बनाएको छ।

संस्कृति संरक्षण र प्रवर्द्धनमा पनि उल्लेखनीय प्रगति भएको छ। मिथिला कला र पेन्टिङ मधेस प्रदेशको पहिचानका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। प्रदेश तथा स्थानीय सरकारको सहयोगमा यसको संरक्षण, प्रवर्द्धन र व्यवसायीकरणका नयाँ अवसर सिर्जना भएका छन्, जसले नयाँ पुस्तालाई समेत आफ्नै सांस्कृतिक सम्पदासँग जोड्न योगदान पुर्‍याएको छ।

त्यसैगरी समानुपातिक प्रतिनिधित्व, आरक्षण, पूर्वाधार विकास तथा स्थानीय पर्यटन प्रवर्द्धनका क्षेत्रमा पनि सकारात्मक उपलब्धि हासिल भएका छन्।

अब संघीयताबाट प्राप्त यी उपलब्धिलाई दीर्घकालीन रूपमा संस्थागत गर्दै बाँकी रहेका चुनौती समाधान गर्ने र तथ्यमा आधारित सार्वजनिक बहसलाई थप प्रभावकारी बनाउने आवश्यकता औंल्याइएको छ।