कलैया (बारा), ५ चैत । बारा जिल्लाको कलैयास्थित यातायात व्यवस्था कार्यालयमा वर्षौंदेखि संगठित भ्रष्टाचार र अनियमितताको जालो फैलिएको गम्भीर आरोप सतहमा आएको छ । सवारी चालक अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) जस्तो संवेदनशील सेवा यहाँ पूर्णतः ‘व्यापार’मा परिणत भएको भन्दै सेवाग्राहीहरू आक्रोशित बनेका छन् ।

सेवाग्राहीहरूका अनुसार, लिखित र ट्रायल परीक्षामा असफल भएकाहरूलाई समेत निश्चित रकम लिएर पास गराउने ‘खुलेआम धन्दा’ सञ्चालन भइरहेको छ । मोटरसाइकलदेखि हेभी सवारीसम्मका लागि १० हजारदेखि ७० हजार रुपैयाँसम्म दर तोकिएको बताइन्छ । अझ गम्भीर आरोप के छ भने, कम्प्युटर प्रणालीमै पास देखिने गरी रेकर्ड मिलाइने, सिसिटिभी फुटेज हटाउने वा सम्पादन गर्ने, लिखित परीक्षामा कर्मचारीले नै उत्तर भर्ने र ट्रायलमा अर्कै दक्ष चालक प्रयोग गरिने जस्ता कार्यहरू भइरहेको दाबी गरिएको छ ।

पैसाको भरमा सहजै लाइसेन्स हात पार्ने अभियानको कारण कलैया यातायात कार्यालय ‘लाइसेन्स किनबेचको अड्डा’ का रूपमा चिनिँदै आएको छ । यहाँ बारा र पर्साका भन्दा बढी हेटौडा माथिका पहाडी जिल्लाबाट सेवाग्राहीहरू आउने गरेका छन् । हेटौडा, काठमाडौं, नुवाकोट, पाल्पा, सिन्धुपाल्चोक लगायतका क्षेत्रबाट लाइसेन्स नपाएका व्यक्तिहरूलाई विचौलियामार्फत कलैया ल्याएर लाइसेन्स दिलाउने गरिएको कर्मचारी स्रोतको दाबी छ । विचौलियाहरूले समूहमा सेवाग्राही जम्मा गरी सवारी बुकिङमार्फत कलैया ल्याउने र निश्चित रकम लिएर लाइसेन्स उपलब्ध गराउने कार्य लामो समयदेखि सञ्चालनमा रहेको बताइन्छ । यसले सरकारी सेवा प्रणालीमाथि नै गम्भीर प्रश्न उठाएको छ ।

यसबीच नुवाकोट जिल्लाका एक महिला सेवाग्राहीले ४० हजार रुपैयाँ तिरेर लाइसेन्स ‘किनेको’ प्रमाण समेत फेला परेको छ । पटक–पटक लिखित र ट्रायलमा असफल भएकी एक महिलाले विचौलियामार्फत ४० हजार रुपैयाँ बुझाएर लाइसेन्स प्राप्त गरेको बताइएको छ । उनले कलैयास्थित एक होटलमा दलालहरूलाई खाजाखर्चबापत थप १५ हजार रुपैयाँ समेत तिरेको जानकारी स्रोतले दिएको छ । यो केवल एक उदाहरण मात्र भएको र यस्ता धेरै घटनाहरू फेला परेको छ । ट्रायलमा फेल भएका व्यक्तिहरू समेत अन्ततः पास देखिनु र लाइसेन्स हात पार्नुले भ्रष्टाचारको जालो कति गहिरो छ भन्ने स्पष्ट पार्छ ।

यस प्रक्रियामा जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय बाराको समेत मिलोमतो रहेको पाइएको छ । ट्रायल सेन्टरमा ट्राफिक प्रहरी बरिष्ठ सईको उपस्थिति हुँदाहुँदै पनि फेल सेवाग्राहीहरू पास हुनुुले प्रहरीको भूमिकामाथि समेत गम्भीर प्रश्न उठाएको छ । कलैयाबाट दैनिक सयौं जनालाई ‘सेटिङ’का आधारमा लाइसेन्स वितरण भइरहेको बताइन्छ । यहाँ दलालहरूको ठूलो सञ्जाल सक्रिय रहेको छ । ती विचौलियाहरू काठमाडौँमै कार्यालय खोलेर सेवाग्राही जम्मा गर्ने र समूहमा कलैया ल्याएर लाइसेन्स दिलाउने व्यवस्था मिलाएका छन् ।

दूरदराजबाट आउने सेवाग्राहीलाई लक्षित गर्दै यहाँ विशेष ‘फास्ट ट्रयाक’ प्रणाली विकास गरिएको छ । जसअनुसार, बिहान ११/१२ बजेसम्म कार्यालय पुगेपछि दिउँसो १२ देखि २ बजेसम्म फारम भर्ने र बायोमेट्रिक गर्ने, त्यसपछि ३ बजे लिखित परीक्षा दिने र भोलिपल्ट ट्रायल दिएर लाइसेन्स हात पार्ने व्यवस्था गरिएको छ । ‘एक रात कलैयामा बस्ने, अर्को दिन लाइसेन्स लिएर फर्कने’ यो मोडेलले व्यापक रूपमा ध्यान खिचेको छ । तर सेवाग्राहीहरूका अनुसार यो सुविधा सहज सेवाका लागि नभई ‘लाइसेन्स किनबेच’लाई व्यवस्थित बनाउन तयार गरिएको प्रणाली हो ।

अधिकांश पास हुने सेवाग्राहीहरू पहाडी जिल्लाका हुने गरेको र उनीहरू प्रायः विचौलियामार्फत आउने गरेको बताइन्छ । प्रश्न उठ्छ के ती जिल्लाहरूमा यातायात कार्यालय छैनन् ? छन्, तर त्यहाँ पैसा तिरेर लाइसेन्स ‘किन्ने’ वातावरण नभएकाले असफल भएका सेवाग्राहीहरू कलैया धाउने गरेको उनीहरूको भनाइ छ । ट्रायल सेन्टर वरिपरि सजिलै देख्न सकिने पहाडी जिल्लाबाट आएका सेवाग्राही र उनीहरूले रिजर्भ गरेका सवारी साधनहरूले यो दाबीलाई थप पुष्टि गर्ने स्थानीयहरू बताउँछन् । यातायात कार्यालयले सार्वजनिक गर्ने लिखित तथा ट्रायल पास सूचीमा समेत विभिन्न जिल्लाबाट आएका सेवाग्राहीहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति देखिनुले शंका अझ गहिरो बनाएको छ ।

सवारी चालक अनुमतिपत्र जस्तो महत्वपूर्ण दस्तावेज पैसाको भरमा वितरण हुनु केवल प्रशासनिक कमजोरी मात्र नभई सडक सुरक्षामाथि गम्भीर खतरा हो । योग्यताविहीन चालकहरू सडकमा आउँदा दुर्घटनाको जोखिम बढ्ने निश्चित छ । यस प्रकरणले सम्बन्धित निकायको गम्भीर ध्यानाकर्षण गराएको छ । अब आवश्यकता छ निष्पक्ष छानबिन, दोषीमाथि कडा कारबाही र प्रणालीगत सुधारको । अन्यथा, कलैया यातायात कार्यालय ‘लाइसेन्स माफिया’को अखडाकै रूपमा चिनिँदै जाने खतरा बढ्दो छ ।